Julka: czerwca 2015

Po 6 latach szukania przyczyny opóźnienia psychoruchowego u Julii, udało się znaleźć odpowiedź. Julia choruje na bardzo rzadki Zespół Genetyczny Pitta Hopkinsa.

Opis kliniczny i przebieg choroby

Noworodki

Dzieci z PTHS rodzą się zwykle bez powikłań z prawidłową masą urodzeniową, długością ciała; czasami po urodzeniu zauważalna jest niewielka dysmorfia twarzy: wydatny nos i dolna część twarzy, stosunkowo rzadko – małogłowie i hipotonia mięśniowa. Noworodki mogą być określane jako spokojne i ciche, nadmiernie śpiące.

Dzieci

W okresie dzieciństwa zaznacza się wyraźnie opóźnienie rozwoju psychoruchowego, hipotonia mięśniowa, część dzieci zaczyna chodzić w 4-6 r.ż. (chód samodzielny lub z asystą, chód na szerokiej podstawie, niepewny), część nie nabywa zdolności samodzielnego chodzenia. Występuje brak lub powolny rozwój mowy; wiele osób z zespołem nie mówi, ale ma zdolność rozumienia mowy i komunikowania się za pomocą gestów, pojedynczych słów czy krótkich sekwencji słownych.
Z wiekiem bardziej widoczna staje się dysmorfia: głęboko osadzone oczy i wydatną okolicą nadoczodołową, łagodnie skośno-górnie ustawione szpary powiekowe, wysoka nasada nosa i wydatny grzbiet nosa, wystający lub opuszczony czubek nosa, szerokie nozdrza, krótka rynienka nosowo-wargowa, pełna warga dolna, szeroko rozstawione zęby, wydatna dolna część twarzy z dobrze zaznaczonym podbródkiem, u niektórych osób – szerokie usta ze skierowanymi ku dołowi kącikami ust i wąską czerwienią wargi górnej lub wargą górną w postaci łuku Kupidyna, łagodnie miseczkowate uszy z grubym obrąbkiem. Niepełnosprawność umysłowa (od średniego do ciężkiego stopnia). Mogą pojawić się: napady padaczkowe i niezależnie od nich zaburzenia oddychania pod postacią napadowej hiperwentylacji/bezdechu, głównie w okresie czuwania. Niektóre dzieci mają zaparcia. Dodatkowo stwierdza się często stereotypie ruchowe (głównie w zakresie rąk).

Dorośli

U dorosłych pacjentów z PTHS występują: wyraźna dysmorfia, zaburzenia zachowania, stereotypie ruchowe, napady padaczkowe u części osób, zaparcia, wysoka krótkowzroczność, niepełnosprawność intelektualna. W literaturze brak jest dokładnych danych o dorosłych (dotychczas opisany najstarszy pacjent z PTHS miał 32 lata)

Częstość występowania

Częstość występowania PTHS w chwili obecnej trudna do określenia. Opisano niespełna sto kilkadziesiąt przypadków tego zespołu w świecie.

Diagnostyka różnicowa

Zespół Angelmana, zespół Retta, zespół Mowata-Wilsona, zespół podobny do Pitta-Hopkinsa (Pitt-Hopkins like syndrome; związany z mutacjami w innych genach)

Podłoże genetyczne

PTHS związany jest z heterozygotycznymi mutacjami genu TCF4 (mutacja w jednym z dwóch alleli genu), który ma swoją lokalizację na chromosomie 18 (18q21.2). Mutacje w ww. genie stwierdzono w 70% przypadków zespołu Pitta-Hopkinsa. Opisano także różnej wielkości de novo delecje obejmujące ww. region, które wiążą się z całkowitą lub częściową utratą genu TCF4.

Korelacja genotypowo-fenotypowa

Nie stwierdzono korelacji między zmianami genetycznymi a określonymi cechami klinicznymi w tym zespole.

Badania genetyczne

Analiza mutacji w genie TCF4 (sekwencjonowanie genu) jest diagnostyką odpłatną, w chwili obecnej nie jest wykonywana w Polsce. Wykaz laboratoriów znajduje się na stronie internetowej http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK100240/
Analiza obecności delecji metodami cytogenetycznymi lub metodami mikromacierzy jest możliwa w Polsce – wskazany kontakt z poradniami genetycznymi. Wykaz poradni na stronach Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka (www.ptgc-med.pl).

Poradnictwo genetyczne

Dziedziczenie, ryzyko dla rodziny

Większość przypadków zespołu Pitta-Hopkinsa to przypadki sporadyczne, w których ryzyko powtórzenia się choroby u kolejnego dziecka tych samych rodziców jest z reguły niskie. Niemniej opisano także przypadki mozaicyzmu somatycznego (obecność mutacji w części komórek ciała) i germinalnego (obecność mutacji w części komórek rozrodczych). W takich przypadkach w związku z dziedziczeniem autosomalnym dominującym, ryzyko powtórzenia zespołu może sięgać 50%. Dlatego w każdym przypadku rozpoznania PTHS u dziecka zaleca się wykonanie diagnostyki molekularnej także u rodziców. Ryzyko powtórzenia zespołu u innych członków rodziny jest niskie (populacyjne).

Diagnostyka prenatalna

Diagnostyka prenatalna jest możliwa, jeśli znana jest mutacja.

Postępowanie

Noworodki

W przypadku wystąpienia hipotonii mięśniowej wskazana jest opieka neurologiczna, rehabilitacja.

Dzieci

W dzieci wskazana jest opieka neurologa, logopedy (alternatywna komunikacja), ortopedy (korekta wad postawy), okulisty.

Dorośli

U dorosłych wskazana jest dalsza opieka neurologa, logopedy, rehabilitacja ruchowa.

Wszyscy

U wszystkich osób z PTHS konieczna jest opieka psychologiczna/psychiatryczna. Opieka psychologa powinna obejmować także członków rodzin dzieci z PTHS.

Zasoby internetowe

http://wspolnie.org/pitt-hopkins/